Odpowiedzialność zarządu sp. z o.o. za decyzje biznesowe

Kiedy chybiona decyzja biznesowa zamienia się w osobistą odpowiedzialność członka zarządu? Wyjaśniam zasady odpowiedzialności i Business Judgment Rule.

Każda decyzja zarządu — od podpisania umowy z kontrahentem, przez zatwierdzenie inwestycji, po wybór strategii rynkowej — niesie ze sobą ryzyko, że jej skutki staną się przedmiotem oceny nie tylko ekonomicznej, ale również prawnej. Powstaje zatem pytanie: kiedy chybiona decyzja biznesowa zamienia się w osobistą odpowiedzialność członka zarządu? Ewentualnie czy możemy wziąć pod rozwagę dopuszczalne ryzyko gospodarcze?

Regulacje kodeksowe

Zgodnie z art. 293 § 1 Kodeksu spółek handlowych członek zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidator odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy.

Zatem mowa o odpowiedzialności:

1. wewnętrznej — względem samej spółki, a nie wierzycieli,
2. odszkodowawczej — wymaga wykazania szkody, bezprawności (lub np. naruszenia postanowień umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) oraz adekwatnego związku przyczynowego,
3. opartej na zasadzie winy — z domniemaniem winy po stronie członka zarządu, który chcąc uwolnić się od odpowiedzialności, sam musi wykazać brak winy poprzez wykazanie dołożenia należytej staranności w trakcie sprawowania obowiązków zarządczych.

Podwyższony miernik staranności

Od członka zarządu spółki należy oczekiwać podwyższonej staranności, uwzględniającej zawodowy charakter działalności oraz dochowania zasad lojalności wobec spółki. Osoba zarządzająca jest traktowana jak profesjonalista, nie jak przeciętny „dłużnik", co potwierdza także przepis art. 209¹ § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Zatem ten wymóg należy sprowadzić przede wszystkim do oceny danego procesu decyzyjnego i odpowiedzi na pytanie czy jest on prowadzony z zachowaniem właściwych standardów zarządzania wraz z wykazaniem odpowiednich kompetencji menedżerskich przez zarząd spółki.

Business Judgment Rule (BJR) — tarcza dla członka zarządu

Do Kodeksu spółek handlowych wprowadzona została reguła biznesowej oceny sytuacji. Zgodnie z art. 293 § 3 KSH członek zarządu nie narusza obowiązku staranności, jeżeli:

1. działa lojalnie wobec spółki, tj. w szczególności w jej interesie,
2. podjęta decyzja pozostaje w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego,
3. opiera decyzję na informacjach, analizach i opiniach, które w danych okolicznościach powinny być uwzględnione przy starannej ocenie.

Kluczowe jest to, że ocena dokonywana jest ex ante, tj. według stanu wiedzy i okoliczności istniejących w chwili podejmowania decyzji, a nie z perspektywy rezultatu, który dopiero się zmaterializował. Nawet jeśli decyzja okaże się ekonomicznie chybiona, członek zarządu nie odpowiada za jej skutki, o ile przy jej podejmowaniu przestrzegał właściwych procedur, takich jak np. zebranie danych (research), rozważenie alternatyw, zwrócenie się po opinie specjalistów czy odbycie konsultacji z certyfikowanymi doradcami. Oczywiście w najlepszym interesie członków zarządu jest dokumentowanie takich działań. BJR chroni proces decyzyjny, a nie wynik.

Wnioski praktyczne

Dla członka zarządu sp. z o.o. odpowiedzialność za decyzje biznesowe nie sprowadza się do jednego przepisu czy jednej podstawy ewentualnych roszczeń. Analizowany art. 293 Kodeksu spółek handlowych działa wewnątrz spółki. Business Judgment Rule daje zarządzającym wyraźne narzędzie obrony, ale skorzystanie z niego wymaga rzeczywistej dyscypliny procesu decyzyjnego: dokumentacji analiz, świadomego rozważania ryzyka i lojalności wobec spółki.

Pytania? Zapraszam do kontaktu.

Jan Matusiak

Radca prawny